Liên kết website

Lượt truy cập

Articles View Hits
414384

Sử dụng thuốc ARV để dự phòng lây nhiễm HIV


Điều trị bằng thuốc kháng vi-rút HIV (ARV) ngày càng được mở rộng và số người nhiễm HIV được điều trị bằng thuốc ARV cũng tăng lên nhanh chóng. Ngoài tác dụng giảm tỷ lệ mắc bệnh, giảm tử vong và cải thiện chất lượng cuộc sống của người nhiễm HIV, điều trị bằng thuốc ARV cũng đã được chứng minh là một biện pháp dự phòng nhiễm HIV hiệu quả, giúp giảm lây truyền HIV từ mẹ sang con, giảm lây nhiễm HIV qua quan hệ tình dục.

Người nhiễm HIV cần đưa bạn tình của mình đến các cơ sở tư vấn xét nghiệm HIV, cơ sở điều trị và chăm sóc HIV để được tư vấn và chăm sóc điều trị phù hợp. Dịch vụ điều trị bằng thuốc ARV hiện đang được cung cấp miễn phí tại các cơ sở y tế điều trị và chăm sóc HIV/AIDS. Với tất cả các nỗ lực trên và các biện pháp can thiệp dự phòng khác, chúng ta tin rằng trong một tương lai không xa, Việt Nam sẽ đạt được mục tiêu 90 - 90 - 90 để kết thúc đại dịch AIDS mà Liên hợp quốc đề ra.

Căn cứ Quyết định số 3047/QĐ-BYT ngày 22 tháng 7 năm 2015 về việc ban hành “ Hướng dẫn quản lý, điều trị và chăm sóc HIV/AIDS”, Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS Quảng Ninh giới thiệu việc “sử dụng thuốc ARV để dự phòng lây nhiễm HIV” và cung cấp những địa chỉ tư vấn điều trị thuốc ARV khi bị phơi nhiễm với HIV.

Sử dụng thuốc ARV để dự phòng lây nhiễm HIV

  1. 1. Dự phòng sau phơi nhiễm nghề nghiệp

Phơi nhiễm với HIV do tai nạn nghề nghiệp được xác định khi tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc các dịch cơ thể của người nhiễm hoặc nghi ngờ nhiễm HIV dẫn đến nguy cơ lây nhiễm HIV trong quá trình tác nghiệp.

1.1. Các dạng phơi nhiễm

- Do kim đâm khi làm các thủ thuật tiêm truyền, lấy máu làm xét nghiệm, chọc dò…

- Vết thương do dao mổ và các dụng cụ sắc nhọn khác có dính máu hoặc dịch cơ thể của người bệnh.

- Tổn thương qua da do các ống đựng máu hoặc dịch của người bệnh bị vỡ đâm vào.

- Máu, chất dịch cơ thể của người bệnh bắn vào các vùng da bị tổn thương (chàm, bỏng, viêm loét từ trước) hoặc niêm mạc (mắt, mũi, họng).

- Phơi nhiễm với máu có HIV do bị người khác dùng kim tiêm chứa máu đâm vào hoặc trong khi làm nhiệm vụ đuổi bắt tội phạm v.v…

1.2. Quy trình xử trí sau phơi nhiễm

Các bước xử lý:

- Bước 1: Xử lý vết thương tại chỗ.

- Bước 2: Báo cáo người phụ trách và làm biên bản (chú ý ghi đầy đủ các thông tin yêu cầu trong Hồ sơ phơi nhiễm).

- Bước 3: Đánh giá nguy cơ phơi nhiễm theo mức độ tổn thương và diện tích tiếp xúc.

- Bước 4: Xác định tình trạng HIV của nguồn gây phơi nhiễm.

- Bước 5: Xác định tình trạng HIV của người bị phơi nhiễm.

- Bước 6: Tư vấn cho người bị phơi nhiễm.

- Bước 7: Điều trị dự phòng bằng thuốc ARV.

Xử lý vết thương tại chỗ:

- Tổn thương da chảy máu

- Rửa ngay vết thương dưới vòi nước.

- Để vết thương tự chảy máu trong một thời gian ngắn, không nặn bóp vết thương

- Rửa kỹ bằng xà phòng và nước sạch.

- Phơi nhiễm qua niêm mạc mắt: Rửa mắt bằng nước cất hoặc nước muối NaCl 0,9% liên tục trong 5 phút. Dùng vòi rửa mắt khẩn cấp nếu có (thường được trang bị trong các phòng xét nghiệm khẳng định) - Phơi nhiễm qua niêm mạc miệng, mũi:

- Rửa mũi bằng nước cất hoặc dung dịch NaCl 0,9 %.

- Xúc miệng bằng dung dịch NaCl 0,9 % nhiều lần.

Báo cáo người phụ trách và làm biên bản

Nêu rõ ngày giờ, hoàn cảnh xảy ra, đánh giá vết thương, mức độ nguy cơ của phơi nhiễm. Lấy chữ ký của người chứng kiến và chữ ký của người phụ trách.

Đánh giá nguy cơ phơi nhiễm

- Có nguy cơ:

+ Tổn thương do kim có chứa máu đâm xuyên qua da gây chảy máu; nếu là kim nòng rỗng cỡ to, chứa nhiều máu, đâm sâu thì nguy cơ cao hơn là kim nòng nhỏ, chứa ít máu và đâm xuyên nông.

+ Tổn thương da sâu do dao mổ hoặc các ống nghiệm chứa máu và chất dịch cơ thể của người bệnh bị vỡ đâm phải.

+ Máu và chất dịch cơ thể của người bệnh bắn vào các vùng da, niêm mạc bị tổn thương viêm loét hoặc xây sát từ trước (thậm chí ngay cả khi không biết có bị viêm loét hay không). Nếu viêm loét hoặc xây sát rộng thì nguy cơ cao hơn.

- Không có nguy cơ:

Máu và dịch cơ thể của người bệnh bắn vào vùng da lành.

Xác định tình trạng HIV của người gây phơi nhiễm

- Người gây phơi nhiễm có xét nghiệm HIV dương tính: Tìm hiểu các thông tin về tiền sử điều trị HIV và đáp ứng đối với thuốc ARV.

- Người gây phơi nhiễm không rõ tình trạng HIV: Tư vấn và lấy máu xét nghiệm HIV cho họ.

- Trường hợp không thể xác định được tình trạng nhiễm HIV của người gây phơi nhiễm được coi là có nguy cơ và ghi rõ trong biên bản.

Xác định tình trạng HIV của người bị phơi nhiễm

- Tư vấn trước và sau khi xét nghiệm HIV theo quy định.

- Nếu kết quả xét nghiệm HIV dương tính ngay sau khi phơi nhiễm chứng tỏ người bị phơi nhiễm đã nhiễm HIV từ trước, không phải do phơi nhiễm. Dừng sử dụng thuốc ARV cho dự phòng sau phơi nhiễm. Tư vấn, chuyển người bị phơi nhiễm đến cơ sở điều trị HIV để được điều trị.

Tư vấn cho người bị phơi nhiễm về:

- Nguy cơ nhiễm HIV và viêm gan B, C

- Người bị phơi nhiễm cần được cung cấp các thông tin và được tư vấn thích hợp về dự phòng phơi nhiễm, lợi ích và nguy cơ của việc dự phòng.

- Giải thích các tác dụng phụ của thuốc và triệu chứng của nhiễm trùng tiên phát: sốt, phát ban, buồn nôn hoặc nôn, thiếu máu, nổi hạch v.v...

- Tư vấn về dự phòng lây nhiễm cho người khác: người bị phơi nhiễm có thể làm lây truyền HIV cho người khác dù xét nghiệm HIV âm tính (thời kỳ cửa sổ), vì vậy cần phải thực hiện các biện pháp dự phòng lây nhiễm.

- Tư vấn tuân thủ điều trị và hỗ trợ tâm lý.

2. Dự phòng phơi nhiễm ngoài môi trường nghề nghiệp

Phơi nhiễm không do nghề nghiệp là những trường hợp phơi nhiễm với máu, dịch cơ thể có khả năng làm lây nhiễm HIVkhông liên quan đến nghề nghiệp.

2.1. Các tình huống phơi nhiễm ngoài môi trường nghề nghiệp

- Phơi nhiễm qua quan hệ tình dục dokhông sử dụng bao cao su hoặc bao cao su bị vỡ, rách hoặc bị cưỡng dâm.

- Sử dụng chung bơm kim tiêm đối với người nghiện chích ma tuý.

- Vết thương do đâm phải kim hoặc các vật sắc nhọn vứt ra các khu vực công cộng và có dính máu nhìn thấy được.

- Vết thương do người nghi nhiễm HIV cắn gây chảy máu.

2.2. Các tình huống không được xem xét điều trị dự phòng

Có phơi nhiễm liên tục với HIV như quan hệ tình dục thường xuyên với người nhiễm HIV hoặc gái mại dâm nhưng hiếm khi sử dụng bao cao su; người nghiện chích ma tuý thường xuyên sử dụng chung bơm kim tiêm.

2.3. Các yếu tố cần đánh giá và xử trí đối với người có khả năng bị phơi nhiễm với HIV ngoài môi trường nghề nghiệp

- Tình trạng nhiễm HIV.

- Phạm vi, tần suất và thời gian có nguy cơ phơi nhiễm. Cố gắng tìm hiểu tình trạng nhiễm HIV của nguồn lây nhiễm.

- Tư vấn trước xét nghiệm HIV.

- Tiến hành các xét nghiệm ban đầu như: HIV, viêm gan vi rút B, C; xét nghiệm đánh giá tình trạng mang thai

2.4. Đánh giá tình trạng HIV của người gây phơi nhiễm

- Xét nghiệm HIV cho người gây phơi nhiễm nếu chưa biết tình trạng nhiễm HIV. Có thể bắt đầu dự phòng sau phơi nhiễm, sau đó dừng lại nếu xác định người gây phơi nhiễm không nhiễm HIV.

- Đối với các trường hợp a) người gây phơi nhiễm có nguy cơ nhiễm HIV cao như người nghiện chích ma tuý, nam quan hệ tình dục với nam, phụ nữ bán dâm; b) không xác định được tình trạng nhiễm HIV của người gây phơi nhiễm; c) phơi nhiễm do bị cưỡng dâm, cần tiến hành dự phòng sau phơi nhiễm sau khi đánh giá nguy cơ và tư vấn cho người bị phơi nhiễm.

3. Điều trị dự phòng bằng ARV cho người bị phơi nhiễm

3.1. Chỉ định

- Phơi nhiễm đường niêm mạc hoặc đường máu (phơi nhiễm đường tình dục, bắn vào mắt, mũi hoặc miệng) với các dịch cơ thể có nguy cơ gây lây nhiễm HIV như máu, nước bọt dính máu, sữa mẹ, dịch tiết sinh dục, dịch não tủy, dịch ối, dịch trực tràng, dịch màng bụng, dịch khớp, dịch màng ngoài tim hoặc dịch màng phổi.

- Dự phòng sau phơi nhiễm nên được bắt đầu càng sớm càng tốt cho tất cả đối tượng có nguy cơ lây nhiễm HIV tối ưu nhất trong vòng 72 giờ.

- Không chỉ định dự phòng sau phơi nhiễm cho các trường hợp sau:

+ Người bị phơi nhiễm đã nhiễm HIV

+ Nguồn gây phơi nhiễm được khẳng định là HIV âm tính

+ Phơi nhiễm với các dịch cơ thể không có nguy cơ lâynhiễm đáng kể như nước mắt, dịch nước bọt không dính máu, nước tiểu và mồ hôi.

Điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV bằng thuốc ARV

Phác đồ điều trị dự phòng

Các thuốc sử dụng

Chỉ định

Người lớn

TDF + 3TC (hoặc FTC) + EFV

hoặc

AZT + 3TC + EFV

Chỉ định điều trị dự phòng 28 ngày cho tất cả các trường hợp phơi nhiễm có nguy cơ

Trẻ em ≤ 10 tuổi

AZT + 3TC + LPV/r

3.2. Kế hoạch theo dõi

- Theo dõi tác dụng phụ của ARV: Tư vấn cho người được điều trị dự phòng về tác dụng phụ có thể có của ARV. Không nên ngừng điều trị khi có tác dụng phụ nhẹ và thoáng qua. Nếu có các tác dụng phụ nặng, chuyển đến các cơ sở y tế ngay.

- Hỗ trợ tâm lý nếu cần thiết

- Xét nghiệm lại HIV sau 3 tháng.

- Tư vấn về việc không được cho máu, nên quan hệ tình dục an toàn, thực hành tiêm chích an toàn, và không cho con bú cho đến khi loại trừ được tình trạng nhiễm HIV.

- Tư vấn để tiêm vắc xin viêm gan B nếu cá nhân đó chưa bị nhiễm vi rút viêm gan B.

4. Những địa chỉ đến tư vấn và điều trị ARV khi bị phơi nhiễm với HIV:


STT

Tên cơ sở dịch vụ

Địa chỉ

Điện thoại

1

Phòng khám ngoại trú người lớn - Bệnh viện đa khoa tỉnh Quảng Ninh

Phường Bạch Đằng - TP. Hạ Long - QN

0333.620853

2

Phòng khám ngoại trú Nhi - Bệnh viện đa khoa tỉnh Quảng Ninh

Phường Bạch Đằng - TP. Hạ Long - QN

0333.655175

3

Phòng khám ngoại trú - Bệnh viện đa khoa khu vực Tiên Yên

Trị trấn Tiên Yên - Huyện Tiên Yên - QN

0333.876251

4

Phòng khám ngoại trú - Bệnh viện đa khoa thị xã Đông Triều

Xã Đức Chính - Thi trấn Đông Triều - QN

0333.670295

5

Phòng khám ngoại trú - Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí

Đường Tuệ Tĩnh - P. Thanh Sơn - TP. Uông Bí - QN

0333.854300 máy lẻ 215

6

Phòng khám ngoại trú - Bệnh viện đa khoa thị xã Quảng Yên

Đường Trần Hưng Đạo - Quảng Yên - Yên Hưng - Quảng Ninh

0333.683244

7

Phòng khám ngoại trú - Bệnh viện đa khoa huyện Hoành Bồ

Khu 2 - Thị Trấn Trới - Huyện Hoành Bồ - Tỉnh Quảng Ninh

0333.692512

8

Phòng khám ngoại trú - Bệnh viện đa khoa Cẩm Phả

Đường Trần Phú - Phường Cẩm Thành - TP. Cẩm Phả - QN

0333.862245

9

Phòng khám ngoại trú - Bệnh viện đa khoa khu vực Cẩm Phả

Phường Cẩm Thịnh - Cẩm Phả - QN

0333.731424

10

Phòng khám ngoại trú - Bệnh viện đa khoa Vân Đồn

Thôn 12 - xã Hạ Long - Huyện Vân Đồn - Quảng Ninh

0333.874255 máy lẻ 235

11

Phòng khám ngoại trú - Trung tâm Y tế thành phố Hạ Long

Phường Trần Hưng Đạo - TP. Hạ Long - QN

0333.822433

12

Phòng khám ngoại trú - Bệnh viện đa khoa khu vực Móng Cái

Đường Tuệ Tĩnh - P.Ninh Dương - TP. Móng Cái - QN

0333.776935


5. Địa chỉ các phòng tư vấn xét nghiệm HIV:


STT

Tên cơ sở dịch vụ

Địa chỉ

Điên thoại

1

Phòng TVXN HIV PKĐK Cao Xanh - p.Cao Xanh-tp. Hạ Long

Phường Cao Xanh - tp. Hạ Long

0333.837734

2

Phòng TVXN HIV Cẩm Phả - Trung tâm Y tế Cẩm Phả

Đường Trần Phú - Phường Cẩm Thành - tp. Cẩm Phả

0333.727053

3

Phòng TVXN HIV - Trung tâm Y tế Hạ Long

P. Trần Hưng Đạo - tp.Hạ Long

0333.822433

4

Phòng TVXN HIV - Trung tâm Y tế Quảng Yên

Đường Trần Hưng Đạo - p. Quảng Yên - tx Quảng Yên

0333.683244

5

Phòng TVXN HIV - Trung tâm Y tế Đông Triều

Xã Hưng Đạo - tx Đông Triều

0333.672788